“82 χρόνια από την εκτέλεση των 61 μαρτύρων”
Αποφράδα ημέρα για τη μαρτυρική Μαλάθυρο του Δήμου Κισσάμου ήταν η 28η Αυγούστου 1944. Εκείνη την ημέρα, 61 κάτοικοι του χωριού εκτελέστηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής σε αγροτική περιοχή του Μάκρωνα, γειτονιάς του Βουλγάρω Κισσάμου, λίγα χιλιόμετρα από τη Μαλάθυρο.
Από τότε πέρασαν 82 χρόνια. Η μνήμη, όμως, παραμένει ζωντανή και αμείωτη. Η Μαλάθυρος δεν ξεχνά τους 61 ανθρώπους της, που έπεσαν θύματα της ναζιστικής θηριωδίας, και κάθε χρόνο τιμά τη μνήμη τους με εκδηλώσεις που αποτελούν φόρο τιμής και ιστορικό χρέος.
Έτσι και φέτος, ο Δήμος Κισσάμου, η Τοπική Κοινότητα Μαλαθύρου, ο Πολιτιστικός Σύλλογος και η Ενορία του μαρτυρικού χωριού, υπό την αιγίδα της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων, διοργάνωσαν το καθιερωμένο διήμερο επετειακών εκδηλώσεων μνήμης.
Στον τόπο του μαρτυρίου
Το πρώτο μέρος των εκδηλώσεων πραγματοποιήθηκε χθες, Σάββατο 29 Αυγούστου, στον τόπο του μαρτυρίου, στο φαράγγι Μαλαθύρου, κοντά στον οικισμό Μάκρωνα του Βουλγάρω.
Εκεί, στον ίδιο τόπο όπου στις 28 Αυγούστου 1944 γράφτηκε μία από τις πιο μαύρες σελίδες της ιστορίας της Μαλαθύρου. Μέσα στη σιωπή του τοπίου, η ιστορική μνήμη συναντήθηκε για ακόμη μία φορά με το παρόν. Οι εκδηλώσεις στον τόπο της εκτέλεσης αποτέλεσαν το πρώτο μέρος ενός διημέρου αφιερωμένου στη μνήμη των θυμάτων και στη διατήρηση της ιστορικής αλήθειας.
Η συνέχεια στη μαρτυρική Μαλάθυρο
Σήμερα, Κυριακή 30 Αυγούστου, το δεύτερο μέρος των εκδηλώσεων πραγματοποιήθηκε στη Μαλάθυρο.
Στον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου τελέστηκε Θεία Λειτουργία και μνημόσυνο στη μνήμη των 61 πεσόντων. Η συνέχεια δόθηκε στον αύλειο χώρο του Ιερού Ναού, όπου βρίσκεται το μνημείο των εκτελεσθέντων.
Μετά την επιμνημόσυνη δέηση ακολούθησαν οι χαιρετισμοί των επισήμων, ομιλία για τα τραγικά ιστορικά γεγονότα που έντυσαν στα μαύρα ολόκληρο το χωριό, καταθέσεις στεφάνων, απαγγελία ποιημάτων, απονομή τιμητικών διπλωμάτων, απόδοση ριζίτικων τραγουδιών, το προσκλητήριο των πεσόντων, τήρηση ενός λεπτού σιγής και ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου.
Ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσε η αναφορά στην ιστορία του Γιάννη Καρτσωνάκη, του μοναδικού τραυματία που επέζησε από το εκτελεστικό απόσπασμα. Η ζωή του πήρε αργότερα έναν ξεχωριστό δρόμο, καθώς χειροτονήθηκε ιερέας και υπηρέτησε ως εφημέριος στην Ενορία Μαλαθύρου, διακονώντας τον ίδιο τόπο που είχε γνωρίσει τη φρίκη και τον θάνατο.
Ο Γιάννης Καρτσωνάκης απεβίωσε το 1993, σε ηλικία 81 ετών.
Το «παρών» στις εκδηλώσεις έδωσαν πολιτικές, στρατιωτικές και αυτοδιοικητικές Αρχές, εκπρόσωποι συλλόγων και φορέων, καθώς και πλήθος κόσμου, τιμώντας με την παρουσία τους τη μνήμη των 61 μαρτύρων.
Οι εκδηλώσεις ολοκληρώθηκαν με επίσκεψη στην έκθεση ιστορικού υλικού στο παλιό Δημοτικό Σχολείο Μαλαθύρου και με την παράθεση γεύματος προς όλους τους παρευρισκομένους.
Χαιρετισμοί
Ο Δήμαρχος Κισάμου Γιώργος Μυλωνάκης τόνισε: “ Ογδόντα δύο χρόνια έχουν περάσει από εκείνη τη μαύρη ημέρα. Ο χρόνος προχωρά, οι γενιές αλλάζουν, όμως, η μνήμη παραμένει ζωντανή. Γιατί υπάρχουν τόποι που δεν είναι απλώς σημεία στον χάρτη. Είναι τόποι μαρτυρίου, θυσίας και ιστορικής μνήμης.
Ο αντιπεριφερειάρχης Χανίων Νίκος Καλογερής επεσήμανε: “Συμπληρώθηκαν 82 χρόνια από την αποφράδα εκείνη ημέρα που η Μαλάθυρος πλήρωσε βαρύ χρέος προς την πατρίδα χάνοντας 61 νέους άνδρες στην πλειοψηφία τους που θυσιάστηκαν γιατί αγαπούσαν την πατρίδα τους, αγαπούσαν την ελευθερία κάνοντας ότι έκαναν οι πρόγονοί τους”, ενώ καταλήγοντας τόνισε πως “ του χρόνου αν όλα πάνε καλά θα είμαστε εδώ με το νέο μνημείο”.
Απαγγελία ποιήματος του μακαριστού Κισαμίτη ποιητή Αθανασίου Δεικτάκη που διάβασε η κόρη του Αλεξία Δεικτάκη – Λαγουβάρδου.. Ενδεικτικά παραθέτουμε ένα μέρος.
“ Ήχησαν οι μωγές απ’ το φαράγγι και στο κατάφυτο που γέρνει ρέμα άλικο επλημμύρισε το αίμα εκεί που κατοικούσε το σπαράγγι. Αλύπητοι, απαίσιοι οι Φράγκοι τη δύναμη μετρώντας με το στρέμμα ανθρώπινα κορμιά θέλουν για γέμα στυγνοί της ανθρωπιάς οι σαλτιμπάγκοι. Σαν άλλους Νεομάρτυρες σας, νιώθω του θάνατου κατάπιατε τον πόνο πληρώνοντας της λευτεριάς τον πόθο…”.
Ιδιαίτερα συγκινητικό και το ποίημα που απαγγέλθηκε από τον δάσκαλο Ελευθέριο Κουμή με τίτλο: “ Αποφράδα ημέρα του κακού” που αναφέρεται στο χρονικό του ολοκαυτώματος. Ενδεικτικά κι εδώ παραθέτουμε δύο αποσπάσματα.
“ Ήτανε 28 Αύγουστος καλοκαίρι που μπήκε στη Μαλάθυρο του γερμανού τ’ ασκέρι. Πρώτα εκυκλώσαν το χωριό όλο απου γύρου γύρου να μην μπορούν οι χωριανοί από ποθές να φύγουν. Κάνανε την επίθεση και μες στα σπίτια μπαίνουν, άνδρες γυναίκες και παιδιά αιχμάλωτους τα παίρνουν…
Ένας μονάχα γλίτωσε μέσα στους σκοτωμένους 3 σφαίρες είχε στο κορμί βαριά τραυματισμένος. Με τρόπο θαυματουργικό γλίτωσε η ζωή του γι αυτό στα ράσα έντυσε ύστερα το κορμί του. Να μνημονεύει για πολλά χρόνια τα παλλικάρια που γίνανε στης λευτεριάς το κάστρο τα λιθάρια. Με τα μουλάρια φόρτωσαν τ’ άψυχα σώματά τους για να τα πάνε στο χωριό μέσα στα μνήματα τους..”.
ΟΜΙΛΙΑ
Η ομιλήτρια Μαρία Ξενάκη, πτυχιούχος Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, συνταξιούχος Τραπεζουπάλληλος, απόγονος των εκτελεσθέντων αναφέρθηκε λεπτομερώς στα δραματικά ιστορικά ντοκουμέντα εκείνης της περιόδου υπογραμμίζοντας μεταξύ άλλων τα εξής: “Το χωριό μας η μαρτυρική Μαλάθυρος στο πέρασμα των χρόνων, από την εποχή της τουρκοκρατίας μέχρι την πρόσφατη ιστορία της, έχει προσφέρει δεκάδες αγωνιστές στον βωμό της λευτεριάς και της ανεξαρτησίας. Θυμόμαστε πάντα τον ένδοξο οπλαρχηγό των επαναστάσεων, 1866 – 1879 Τζανή Καρτσώνη, που μαζί με τους άλλους αρχηγούς Σκαλίδη και Κριάρη έλαβε μέρος σε πολλές μάχες και τα οστά του οποίου, συμβολικά η κοινότητα μας τοποθέτησε μαζί με τα οστά των 61 πεσόντων σε αυτό το μνημείο. Αργότερα αρκετοί χωριανοί μας συμμετείχαν στην επανάσταση του Θερίσου.
Το έτος 1944, στο χωριό μας δρούσε Αγγλικό φυλάκιο κατασκοπείας και δολιοφθορών με επικεφαλής τον λοχαγό John Stanley, και τον λοχαγό ήρωα της Αντίστασης Μανώλη Πιμπλή. Αυτή την πατριωτική τους δράση πληροφορήθηκαν οι Γερμανοί, και αποφάσισαν να εξολοθρεύσουν το χωριό. Σημειώνουμε ότι οι Γερμανοί είχαν ήδη δεχτεί ισχυρά πλήγματα, τόσο σε ανθρώπινο επίπεδο, όσο και σε πολεμικό υλικό, από τμήματα της 5ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ, στις μάχες στον Άναβο και τη σήραγγα Τοπολίων, κατά το πρώτο δεκαήμερο του Αυγούστου του 1944…
Τα χαράματα της Δευτέρας, 28 Αυγούστου 1944, και ενώ το τέλος του Γ’ ΡΑΙΧ πλησιάζει, Γερμανικά Στρατεύματα προερχόμενα από τις Βουκολιές, αφού άφησαν στον Κακόπετρο το αποτύπωμα της βαρβαρότητας του φασισμού, περικυκλώνουν το χωριό, μπαίνουν στις γειτονιές του και αρχίζουν ανεξαιρέτως τις συλλήψεις ανδρών και γυναικών. Συνέλαβαν 63 άνδρες από το χωριό, και τους συγκέντρωσαν στο Πάνω Χωριό, τα Μπαχαδιανά και το σχολείο. Παρά τις έντονες πιέσεις των Γερμανών, για επιβεβαίωση των πληροφοριών τους, οι συγχωριανοί μας δεν υπέκυψαν, δηλώνοντας άγνοια. Ακολουθούν βασανιστήρια για ώρες, αλλά κανένας καταδότης δεν βρίσκεται. Το χωριό λεηλατείται από τους Γερμανούς, που αρπάζουν με μανία και καταστρέφουν ότι συναντούν στο πέρασμα τους. Μετά από την λεηλασία και τους βανδαλισμούς, το απόγευμα κατά την 6η περίπου ώρα, οι συλληφθέντες, ηλικίας από 13 ετών και άνω, αφού άφησαν ελεύθερες τις γυναίκες, οδηγούνται με φάλαγγα στην δύσβατη περιοχή Φαράγγι, περίπου 2 χιλιόμετρα μακριά. Άλλοι δήμιοι φασίστες είχαν καταλάβει τις δύο πλευρές του φαραγγιού, και είχαν ετοιμάσει τον χώρο εκτέλεσης τοποθετώντας πολυβόλα. Πέντε άνδρες που προσπάθησαν να διαφύγουν, εκτελέστηκαν καθ’ οδόν. Οι υπόλοιποι, όταν φτάνουν στον τόπο της θυσίας, όπως προχωρούν, τους γαζώνουν οι ριπές των πολυβόλων… Οι φασίστες εκτελεστές δίνουν την χαριστική βολή και σκυλεύουν τους νεκρούς… Να σημειώσουμε ότι ο στρατιωτικός ιερέας του Γερμανικού στρατού, βοήθησε να μην εκτελεστεί ο τότε ιερέας του χωριού Δημήτρης Σημαντηράκης, ο οποίος και οδηγήθηκε στις φυλακές Αγιάς Χανίων, όπου βασανίστηκε ανελέητα. Εκτελέστηκαν όμως ο πατέρας του και τα 3 αδέρφια του.
Είναι σημαντική η αναφορά μας, στον λαικό τότε 32χρονο και μετέπειτα ιερέα του χωριού μας, Ιωάννη Καρτσωνάκη, που διασώθηκε από την εκτέλεση. Αν και βαριά τραυματισμένος, κατάφερε να επιζήσει Πολύτιμη κληρονομιά και κειμήλιο για το χωριό μας η μία από τις 3 σφαίρες που είχαν καρφωθεί στο σώμα του, και η οποία εκτίθεται σε χώρο μουσείου…”.
Την εκδήλωση παρουσίασε ο πρώην δήμαρχος Μηθύμνης Σπύρος Δαράκης και πλαισιωνόταν από το Τμήμα Ιστορικών Αναπαραστάσεων του Πολιτιστικού Συλλόγου “Το Ρόδο”, τον Σύλλογο διατήρησης Ιστορικών Οχημάτων και την Ριζίτικη παρέα της Νέας Κυδωνίας που τραγούδησε ριζίτικα.
Ογδόντα δύο χρόνια μετά, η Μαλάθυρος εξακολουθεί να θυμάται.
Θυμάται τους ανθρώπους της.
Θυμάται την τραγωδία.
Θυμάται τον τόπο του μαρτυρίου.
Και μέσα από τη μνήμη κρατά ζωντανή την ιστορία, ώστε η θυσία των 61 μαρτύρων της Μαλαθύρου να μην περάσει ποτέ στη λήθη.
Γιάννης και Ηλίας Κάκανος
Απαγγελία ποιήματος από τον δάσκαλο Ελευθέριο Κουμή
Απονομή τιμητικού διπλώματος στη σκηνοθέτιδα Κατερίνα Μπικάκη για την προσφορά της στην ανάδειξη του ολοκαυτώματος της μαρτυρικής Μαλαθύρου.
Πάνω, απαγγελία ποιήματος από την Αλεξία Δεικτάκη και κάτω απονομή τιμητικών διπλωμάτων στη μνήμη του ποιητή πατέρα της και στα αδέλφια Γεώργιο Εμμανουήλ Μπαμπουνάκη και Μαρία Εμμανουήλ Μπαμπουνάκη, χημικών μηχανικών, φωτεινά παραδείγματα επιστημόνων, που απέδειξαν ότι το φως της γνώσης είναι η μέγιστη δικαίωση απέναντι στη θυσία.
Για τις διακοπές σας προτιμήστε μας στον “ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟ” στην Αγία Μαρίνα Χανίων
Στο 8ο χλμ. της παλαιάς Εθνικής Οδού Χανιά – Πλατανιάς, μόλις 20 μέτρα από τον κεντρικό δρόμο και 100 μέτρα από την υπέροχη αμμώδη παραλία της Αγίας Μαρίνας, σας περιμένουν τα πολυτελέστατα δίκλινα διαμερίσματα “ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ”
Ήσυχα, καθαρά, με φιλικές τιμές και την αυθεντική κρητική φιλοξενία.
Σας υποδεχόμαστε με εκτίμηση για την προτίμησή σας στον τόπο μας.
Κρατήσεις & Πληροφορίες:
Αφήστε μια απάντηση