Στην Κρήτη και γενικότερα σε όσες άλλες περιοχές της πατρίδας μας που ευδοκιμεί η ελιά, το λάδι δεν ήταν ποτέ απλά ένα προϊόν. Ήταν ο υγρός χρυσός, η ίδια η ζωή. Και στα χωριά των πρώην επαρχιών του νομού Χανίων, μέχρι τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, η έκθλιψη του ελαιοκάρπου γινόταν σε φάμπρικες, πέτρινα κτίρια με μια ή περισσότερες μεγάλες κυκλικές βάσεις που πάνω σε αυτές περιστρεφόταν συνήθως δύο μυλόπετρες – όπως τις έλεγαν – με τη βοήθεια ζώων, μουλάρια ή γαϊδούρια με τα μάτια κλειστά για να μην ζαλίζονται.
Χαρακτηριστική για το νομό Χανίων υπήρξε η μεγάλη φάμπρικα στο μετόχι της Ιεράς Μονής Αγίου Γεωργίου Αποκορώνου Χανίων.
Ο πολτός από την έκθλιψη έμπαινε στη συνέχεια σε τσουβάλια από τρίχα, τα οποία συμπίεζε χειροκίνητο ξύλινο πιεστήριο. Το λάδι έτρεχε μαζί με τα νερά σε μία γούρνα και το άφηναν εκεί αρκετές ώρες μέχρι να κατασταλάξει. Ήταν μια ιεροτελεστία που άρχιζε από τα χαράματα μέχρι αργά το βράδυ με φωτισμό από λάμπες πετρελαίου και λυχνάρια.
Στα χρόνια της Γερμανικής Κατοχής, οι φάμπρικες στα περισσότερα χωριά λειτουργούσαν τη νύχτα για να μην ζητούν οι Γερμανοί λάδι, ενώ οι χωριανοί το έκρυβαν στα σπίτια τους σε σταμνιά θαμμένα στο χώμα.
Με τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπως θα θυμούνται σήμερα οι εν ζωή παππούδες και γιαγιάδες που διανύουν το ενενηκοστο έτος της ηλικίας τους, οι φάμπρικες άρχισαν να αποτελούν παρελθόν, με τα ζώα να αντικαθίστανται από ντιζελοκινητήρες Λίγα χρόνια αργότερα ήρθε και η μεγάλη τομή με τους διαχωριστήρες όπου το λάδι μεταφερόταν καθαρό και λαμπερό σαν τον χρυσό σε κανίστρες.
Οι δυσκολίες, όμως παρέμεναν στην ελαιοσυγκομιδή. Ο καρπός μαζευόταν από το έδαφος με τα χέρια, από νοικοκυρές κυρίως του χωριού. Μια καλή νοικοκυρά μπορούσε να μαζέψει κάθε μέρα 5 καλάθια. Τον ελαιόκαρπο τον άπλωναν στο πάτωμα του σπιτιού τους και μετά από ένα μήνα ερχόταν οι εργάτες του ελαιοτριβείου. Η ποιότητα του λαδιού εκείνα τα χρόνια μετριόταν σε βαθμούς και όχι σε γραμμές όπως σήμερα. Αν οι βαθμοί ήταν κάτω από 5, το λάδι ήταν πολύ καλό.
Αρχές τη δεκαετίας του 1970 βγήκαν και τα ελαιόδιχτα τα οποία βοήθησαν πολύ την αγροτιά καθώς η σύνθλιψη του καρπού γινόταν πιο συχνά και η ποιότητα όπως και η ποσότητα αυξήθηκε προς όφελος των παραγωγών.
Και φτάσαμε στο σήμερα με σύγχρονα ραβδιστικά εργαλεία και ελαιουργεία που δίνουν τη δυνατότητα καλής ποιότητας λαδιού σε γραμμές.
Γιάννης Η. Κάκανος
ΠΑΝΩ: Στιγμιότυπο εσωτερικού χώρου από ένα παλιό ελαιοτριβείο στις Στέρνες. Φαίνεται μάλιστα και το αυτοκίνητο μεταφοράς των τσουβαλιών.
ΚΑΤΩ: Στιγμιότυπα από ένα σύγχρονο ελαιουργείο στις Στέρνες
Η ελαιοσυγκομιδή άρχισε φέτος νωρίς με την ποιότητα του λαδιού να είναι πολύ καλή.
Αφήστε μια απάντηση